Drovi l' mwaisse menu

Mwaissès piceuresCandjî

Môde d' eplaidaedjeCandjî

Les romans e walon ont stî å pus sovint eplaidîs come lives. Mins sacwants ont djusse parexhou e fouyton dins des gazetes e walon. A dater di 1998, sacwants romans e walon ont rexhou sol Daegntoele divant d' esse publiyîs so papî.

LongueurCandjî

Les romans e walon n' sont nén sovint foirt longs (on ptit cint d' pådjes).

Les sacwants ki passèt ou aprepyî les deus cint pådjes (tot-z acontant li grandeur des lives) :

ContnouCandjî

Dins bråmint des romans e walon, on trouve des pådjes eciclopedikes. Metans:

Dins Gabriyel eyet Gabriyel, les bates di dvizes des persounaedjes divnèt ene vraiye assaye, avou citåcion des versets da Sint På.

Djivêye cronolodjike des romans e walonCandjî

Divant l' guere di catoize (1888-1914)Candjî

Inte les deus gueres, et tins del guere di 40 (1918-1944)Candjî

 
Prumire modêye di "Pitit d' mon les matantes"

Après l' guere di 40Candjî

 
Coviete do "Ptit Bert"

Bråmint di ces scrijheus la fwaiynut pårteye di çou k' Lorint Hendschel loma li "djermêye 48".

Les anêyes 1970-1995Candjî

Li rvicance (anêyes 2000)Candjî

 
Lucien Somme padvant onk di sès lîves(2007)

Dispu les anêyes 2000, on voet ene florixhåjhe di romans e walon, ene troejhinne disk' a ene cénkinne tos ls ans :

Les sôres di romans (et di ptits romans)Candjî

Les romans sicolodjikesCandjî

I racontèt l' istwere d' ene djin, ses tuzaedjes et ses rsintaedjes.

Les romans d' amourCandjî

 
Ene måjhone sins finiesse
Loukîz eto sol pådje des romans d' amour.

I sont bastis so ene istwere d' amour inte on djonnea et ene djonnete, u des pus viyès djins, mins bén metous el sôcieté.

Les romans d' policeCandjî

 Loukîz a : «roman d' police»

Gn a des moûdes, ou des ratindaedjes avou coixheures, et on cwire kî çki c' est l' moudreu (u l' ratindeu).

  • Li prumî vraiy roman policî, c' est kécfeye "* L' afwaire des Houlpeas, da Djan Bosly.
  • "On byin bråve ome" da Chantal Denis.
  • Dins "L' ome ki n' dimandéve rén", les policîs fijhèt rire di zels; c' est çou k' on lome ene comedeye policire, a môde des fimes da De Funes.
  • Dins "Li famile Sinte", gn a on ptit roman policî å mitan d' on roman sicolodjike.
  • Kî çk’ a touwé JFK ?

Les romans etnografikesCandjî

I discrijhèt li vicaedje dins on monde di ptitès djins, avou tot çou k' i s' î passe. Mins, gn a waire d' avinteures.

Les romans biyografikesCandjî

 
Leyon Cranasse, tchampete pa amour

C' est l' vicåreye d' ene djin k' a viké podbon (kécfeye li scrijheu lu-minme), mins remantcheye a môde di roman.

Les romans istorikesCandjî

I cåzèt d' etrevéns istorikes, avou les vraiyès dates. Les persounaedjes do roman vikèt ces evenmints la.

Les romans teyolodjikesCandjî

Les persounaedjes djåznut et tuzer teyolodjeye.

Les romans sol vicaedje des biessesCandjî

Li mwaisse persounaedje, c' est ene biesse. Metans, on live, dins "Cadet" da Djhan Lejeune.

Pareymint, dins «Goliate» da Robert Boxus, c' est ene cope di såverdeas.

Les romans d' avinteuresCandjî

I cåzèt di spoûles avou bråmint do ramdam. Gn a pont d' egzimpe e walon.

Les romans et les ptits romans foû-naturelsCandjî

 
Vos, mi come hasse et roy

I s’ passèt dins on monde ki n’ egzistêye nén.

Vindince des romans e walonCandjî

 
Li batreye des cwate vints

C' est co les romans publiyîs e fouytons å cmince do 20inme sieke dins les gazetes e walon k' ont dandjreus yeu li pus di léjheus(es). Après, les romans e walon n' estît saetchîs k' a on ptit nombe d' egzimplaires. Mamjhele Chôze da Van Cutsem (1950) a vudî a 1005 egzimplaires. "So les tienes" a 1000 egzimplaires. Les romans da Lucyin Somme et Chantal Denis n' estént saetchîs fok a 200 egzimplaires. Les romans nén eplaidîs (So l' anuti, Mignolet), ont stî csemés come sillabusse a nén ddja céncwante egzimplaires.

Les romans e walon sont sovint imprimés a conte d' oteur. Udonbén k' èn oteur ki scrît bråmint fwait si prôpe pitite måjhon d' edicion. Emile Gilliard li lome "Dire et scrire e walon"; dispu 2001, Chantal Denis et Lucien Somme fwaiynut ene coleccion a zels deus. Nerén, les romans e walon ni s' vindèt nén foû di leu coine (metans les romans namurwès a Nameur). Li vindaedje si fwait avou l' aidance des soces di belès letes (ALWAC po "Mamjhele Chôze). Pacô, c' est ene grande soce di belès letes ki s' ocupe d' eplaidî les romans, come li SLLW avou les cis da Calozet. Udonbén "Micromania" po "Aline" ratourné pa Willy Bal. Adon, i sont on pô dpus spårdous.

Des eplaideus a leu boûsses ont, pacô, rexhou des romans e walon: "Vos, mi, come hasse et roy" a stî publiyî pa Dricot, pol martchî lidjwès. Li minme eplaideu rimeta çoula e 2002, to fjhant moussî foû, après l' moirt do scrijheu, les deus romans da Emile Sullon "L' ome ki n' dimandéve rén" eyet "Li famile Sinte". "Li batreye des cwate vints", saetcheye a 400 egzimplaires, a vûdî did mon Weyrich (å Tchestea), avou l' idêye kel live sereut léjhou so tote li Walonreye, poy ki c' esteut l' prumî roman eplaidî e rfondou.

Hårdêye divintrinneCandjî

Hårdêye difoûtrinneCandjî