L' aplacaedje tîxhon, e linwince do walon, c' est ene sôre d' aplacaedje di (å pus sovint) deus nos, la kel disterminant est metou po cmincî, eyet l' disterminé padrî, en on seu mot, u avou ene loyeure.

deus plakes di rowe avou des nos d' aplacaedje tîxhon (Gurhåmont eyet Burtimpré)

Vîs egzimpes d' aplacaedje tîxhon dins des cmons nosCandjî

aplacaedje di deus nosCandjî

 
Tchafor

Vîs cmons motsCandjî

Mots eployîs coramint ouyCandjî

Nos di des fleurs et des biessesCandjî

aplacaedje addjectif + noCandjî

Aplacaedje no + viebeCandjî

Aplacaedje adviebe + viebeCandjî


Aplacaedje tîxhon dins des nos d' plaecesCandjî

Aplacaedje di deus nosCandjî

Ene cåkêye di nos d' veyes, viyaedjes, hamteas et des ôtès plaeces sont fwaites a pårti di aplacaedje tîxhon di deus nos, li disterminé li no d' ene plaece (pré, tchamp, fa, pont) eyet l' disterminant, li no d' ene djin. Vocial sacwants egzimpes lijhîs a pårti do disterminé.

Aplacaedje addjectif + noCandjî

 
parfond + ri
 
setch + ri

On n' les scrireut pus avou des loyeures, ca c' est li plaece normåle di l' addjectif e walon.

Les rapoirts inte li disterminant eyet l' disterminé.Candjî

  • Å pus sovint, l' aplacaedje tîxhon replaece :
    • li dvancete d' apårtinance « da » : Hinripont = pont da Hinri.
    • li dvancete « di » : tchecawe = cawe di tchet; Tchivådos = dos di tchvå.
  • Mins i pout eto replaecî
    • li dvancete « po » : scribanc = banc po scrire.
    • li dvancete « e » : panea-cou = cou e panea.
    • li dvancete « avou » gorea-moxhon = moxhon avou on gorea.

Candjmints di scrijhaedje loyîs a l' aplacaedje tîxhonCandjî

  • Les longuès voyales då coron des ptits nos polèt divni coûtes: Rodjî => Rodjimont, Ådjî => Nådjimont
  • Les halcrossès cossounes ni si scrijhèt pus. Robiet => Robieveye, Biernåd => Biernåfa.
  • Les ptits nos avou -iet (e francès -ert) polnut piede u rtrover leu R: Sibièt / Sibert: Sbertchamp; Sbêmont. Djerbêfwè.
  • Les halcrosse E ni si scrijhèt pus: pires-tchamp (tchamps ås pires) => Pirtchamp.
  • On pout dveur ridobler li S: Nobrissåt, Gossåt.
  • Li H di "hé" pout tchaire:
  • I gn è pout aveur etroclaedje:
    • d' ene loyeure: en Ådjimont => Nådjimont.
    • d' ene divancete: so Hodimont => Sodimont.
  • I gn è pout aveur ene ristitcheye voyale, si l' prumî mot a ene cossoune å coron:
    • ôr + miele => ôrimiele.
    • Tchåle + pont => Tchårlupont (avou rispitaedje do R do bodje).

Istwere et vicansté di l' aplacaedje tîxhonCandjî

Dierins nos d' plaece fwaits avou aplacaedje tîxhonCandjî

Tote li moyinådje, les nos d' plaeces estént adjinçnés inla. Les dierins k' ont shuvou cisse rîle la:

L' aplacaedje tîxhon dins les noûmotsCandjî

Les rfondeus - et eto des ôtes waloneus - ont sayî di raskepyî sacwants noûmots so l' tcherpinte di l' aplacaedje tîxhon. C' est todi des aplacaedjes wice kel disterminant est on mot d' ene seule sillabe.