Pûsmadje

ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Suni e 1965, asteure onk des viyaedjes di Vresse (onk des viyaedjes tchampnwès-cåzant di Walonreye)

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "Pûsmadje", alez s' vey sol Wiccionaire

Pûsmadje [1], c’ est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Suni dedja e 1965, pu avou Vresse e 1977, passant adon del province do Lussimbork al province di Nameur.

Il fwait frontire avou l' France.

eglije Sint-Ilåre
viye måjhon (1833)

Mwaissès dnêyes

candjî
  • Sotindowe: 403 ha., ki 286 c' est des bwès.
  • Hôteur: 258 m. a l’ eglijhe
  • Canton: Djedene
  • Arondixhmint: Dinant
  • Province: Nameur
  • Payis: Beldjike
  • Vîs scrijhas: Pussemaigne, Pussemagne (1617), Pucemagne, dins on vî pouyé rémois di 1306.
  • Eglijhe: di 1873, ås deus clotchîs.
  • Patron: Sint Hilåre.
  • Dicåce: fiesse do Sint: 14 di djanvî.
  • lingaedje do payis: tchampwnès (onk des cwate cénk viyaedje walons k' el cåznut u k' el djåzént dvinltins).

Etimolodjeye

candjî

Li prumî boket do mot «Puss, putz» a l' minme tayon-bodje ki «pousse». Li deujhinme boket «Magne, maigne, mange», vénreut do latén «magnus» (grand). Li no veut don dire «grand pousse» u «parfond pousse». Come d' efet, li sitouwåcion do viyaedje, metou å fond d’ ene goidje, å pî des coisses pout fé sondjî a on grand pousse.

E 1877, li mwaisse di scole racontéve ki, 80 ans pus matén, les vîs djhént co Pui-mange, dandjreus on francijhaedje oblidjî pås evayixheus francès (ç' åreut stî e 1797).

Nos d' plaece

candjî

Ecarts

candjî
  • La Tchafete, feme ki cåze bråmint, k’ a dné s’ no al måjhon.
  • Belvuwe (F. Bellevue)
  • L’ Esperance

C' est troes måjhons ki sont å mitan des bwès, al frontire, ki fjhént comiece d’ on payis à l’ ôte. Belvuwe a divnou ene prôpieté po les vacancîs.

 
cafè å no do ptit bî

Li Gotale, pitit ri ki vént d’ Suni, mousse e France et s' va egoliner e Mouze a Nouzon.

Istwere

candjî

Divant l' Revolucion francesse, c' esteut l' prevôté d’ Orcîmont.

E l' an V, li 3 vendemiaire, il est rataetchî al comene di Suni, e canton d' Noûmani, dipårtumint des Årdenes.

E 1815, li 6 di djanvî (dizo l' redjime holandès), il est distaetchî di Måjhires et rmetou avou Bouyon.

E 1823 (todi e redjime holandès), il est rmetou avou l' comene di Suni.

E 1859, li 24 di may, dizo li lwè bedje, i rdivént comene.

E 1965, tins des ptits rebanaedjes, il est ddja rebané avou Suni, e l' province di Lussimbork.

E 1977, ås grands rebanaedjes, il eva, e minme tins k' Suni, avou Vresse, e l' province di Nameur.

Ene viye clotche a l’ eglijhe date di 1645.

Å mitan do 16inme sieke, Pûsmadje et Badjimont estént des dipindances di l’ eglijhe di Noûmani.

Gn åreut yeu on vî tchestea a Nonne do viyaedje. Li signeur si loméve Régnier. Il aveut ossu on tchestea a Bôhan.

Pûsmadje, come Badjimont, estént des fîs d’ Orcîmont, mins les djins alént cweri a mindjî e l' France. I payént po ça, deus cartels d’ avoenne pa djin. C’ ere li droet di «Såvmint u minuité»; c’ esteut des viyaedjes d' ambedeus (ki dipindént e minme tins del France et do Sint Impire Romin Djermanike).

E 1786, gn a yeu a Pûsmadje, on rlomé duwel inte on lomé De Saint-Mesme, èn oficî do redjimint di Ségur-Dragons et Barras (li fré do prezidint do Directwere). Saint-Mesme a stî touwé roed. Barras, li prezidint do Directwere, n’ è saveut co rén, cwand il a dmandé a s’ fré çou k’ il aveut arivé a s’ soçon, Saint-Mesme. I n’ est k' blessî, respond l’ ôte. - Eh bén, dji vs va blessî ossu, dit l’ prezidint et i lyi casse ene djambe. Mins cwand l' prezidint a cnoxhou l' verité, il a rmoussî al tchambe do blessî po l’ achever. Mins ci-ci aveut peté å diåle, et ça a fini dins on tribunå d’ oneur.

Li viyaedje di Pûsmadje a ene eglijhe ås deus clotchîs, basteye tins do ringne da Yopôl I di 1872 a 1874. Ene si grande eglijhe po on si pit viyaedje, c' esteut paski li Rwè vleut dner del Beldjike, ene bele imådje ås Francès.

Economeye

candjî
 
ancyinne gåre do tram

Pûsmadje aveut ossu ene bele gåre di tram, å terminusse del lene PalijhoûBouyon. On tram francès î vneut ossu di Tchårluveye. Les djins l' lomént: « L’ Torea » (Torê), do sobriket des djins di Djesponssåt.

Dinltins, li mestî d' clawtî esteut florixhant. Mins po-z espaitchî deus passaedjes al dwane (li fier vineut d' France, et c' est bråmint la k' les clås alént), les clawtîs alént ovrer a Rodjissårt.

Disca lanawaire, gn aveut ossu ene u deus bressenes.

Pî-note

candjî
 
Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou Pûsmadje .
  1. Li disnaziålijhaedje -andje => -adje, c' est ene des piceures do tchampnwès; li no sereut Pûsmandje e peur walon.