Codjowaedje tchicter

(Redjiblé di Codjowaedje boerler)

Li codjowaedje di tchicter, c' est l' ci d' on viebe erîlêymint disrîlé, dj' ô bén a deus bodjes, del prumire troke da Hendschel.

Po-z espaitchî d' aveur deus cossounes /kt/ al fén, çou ki n' est nén prononçåve e walon, on radjoute pa drî ene mouyeye êy:

  • dji °tchicte => dji tchictêye
  • bodje A: tchict-
  • bodjes B et C: tchictêy-

Les viebes ki shuvnut ci codjowaedje la, c' est :

  • tos les viebes bastis avou l' cawete -ter.
  • tos les viebes bastis avou l' cawete -ner.
  • sacwants viebes k' ont "C+ -ler" å coron d' l' infinitif.

Sacwants viebes del prumire troke k' ont l' minme rujhe avou èn infinitif k' a deus cossounes divant l' cawete -er si codjownut come "shofler", et des ôtes come wårder.

Sacwants viebes di cisse sôre laCandjî

Viebes avou l' cawete -terCandjî

Viebes avou l' cawete "-ter" dedja studyîs sol Wiccionaire

Viebes avou l' cawete -nerCandjî

Viebes avou l' cawete "-ner" dedja studyîs sol Wiccionaire

Råles viebes avou l' cawete -lerCandjî

Les cawetes di codjowaedje des viebes del sôre di tchicterCandjî

InfinitifCandjî

bodje A + -er: tchicter.

PårticipesCandjî

Pårticipe erireceCandjî

  • omrin:
bodje A + : tchicté.
  • femrin:
bodje A + -êye: tchictêye.

Pårticipe prezintreceCandjî

bodje A + -ant: tot tchictant

IndicatifCandjî

Indicatif prezintreceCandjî

bodje B + -e: dji tchictêye.
bodje A + -ez: vos tchictez. Li dierin -z ni s' prononce måy.
bodje B + -es: ti tchictêyes. Li -s ni s' prononce måy.
bodje B + -e: i tchictêye, ele tchictêye.
    • fråze di dmande:
bodje B + -e + -t: tchictêye-t i ? / tchictêye-t ele ?.

Les fråze di dmandaedje ås ôtès djins si fjhèt tot metant les pronos sudjets padrî l' viebe (sins loyeure). Li prono "vos" metou padrî, si pout rsaetchî evoye.

  • Cåzant(e)s:
bodje A + -ans: nos tchictans; dji tchictans (el Basse-Årdene).
  • Atôtchîs (atôtcheyes):
bodje A + -ez: vos tchictez. Li dierin -z ni s' prononce måy.
  • Riwaitant(e)s:
    • cawete lidjwesse:
bodje A + -èt: i tchictèt, ele tchictèt. Li dierin -t ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins bén dins li dmandaedje: tchictèt i ? / tchictèt ele ?
bodje C + -nut: i tchictêynut, ele tchictêynut. Li dierin -t ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins bén dins li dmandaedje: tchictêynut i ? / tchictêynut ele ?

Indicatif futurreceCandjî

  • Cåzant(e):
bodje B + -rè: dji tchictêy.
  • Atôtchî (eye):
    • atôtchaedje ordinaire
bodje B + -roz: vos tchictêyroz.
    • atouwaedje.
bodje B + -rès: ti tchictêyrès. Li dierin -s ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins est refoircî dins li dmandaedje: tchictêyress ? (est ç' ki t' tchictêyrès ?).
  • Riwaitant(e):
bodje B + -rè: i tchictêy, ele tchictêy.
  • Cåzant(e)s:
bodje B + -rans: nos tchictêyrans; dji tchictêyrans (el Basse-Årdene).
  • Atôtchîs (atôtcheyes):
bodje B + -roz: vos tchictêyroz.
  • Riwaitant(e)s:
bodje B + -ront: i tchictêyront, ele tchictêyront.

Durant Indicatif Erirece (imparfait)Candjî

  • Rilevêye: les cawetes do Durant Indicatif Erirece des viebes del prumire troke ås djins do singulî sont -éve(s).
  • Cåzant(e):
bodje A + -éve: dji tchictéve.
  • Atôtchî (eye):
    • atôtchaedje ordinaire
bodje A + -îz: vos tchictîz.
    • atouwaedje.
bodje A + -éves: ti tchictéves. Li dierin -s ni s' prononce måy.
  • Riwaitant(e):
bodje A + -éve: i tchictéve, ele tchictéve.
  • Cåzant(e)s:
bodje A + -éns: nos tchicténs; dji tchicténs (el Basse-Årdene).
  • Atôtchîs (atôtcheyes):
bodje A + -îz: vos tchictîz.
  • Riwaitant(e)s:
bodje A + -ént: i tchictént, ele tchictént.

Nén Durant Indicatif Erirece (passé simpe)Candjî

  • Cåzant(e):
bodje A + -a: dji tchicta.
  • Atôtchî (eye):
    • atôtchaedje ordinaire
bodje A + -îz: vos tchictîz.
    • atouwaedje.
bodje A + -as: ti tchictas. Li dierin -s ni s' prononce måy.
  • Riwaitant(e):
bodje A + -a: i tchicta, ele tchicta.
  • Cåzant(e)s:
bodje A + -îs: nos tchictîs; dji tchictîs (el Basse-Årdene).
  • Atôtchîs (atôtcheyes):
bodje A + -îz: vos tchictîz.
  • Riwaitant(e)s:
bodje A + -ît: i tchictît, ele tchictît.

Erî-tins di l' IndicatifCandjî

  • erî passé (passé compôzé): Viebe "aveur" a l' indicatif prezintrece + pårticipe erirece: dj' a tchicté, t' as tchicté, evnd.
  • erî futeur: "aveur" a l' indicatif futurrece + pårticipe erirece: dj' årè tchicté, t' årès tchicté, evnd.
  • erî Durant Indicatif Erirece: "aveur" å Durant Indicatif Erirece + pårticipe erirece: dj' aveu tchicté, t' aveus tchicté, evnd.

Dobe erî-tins di l' IndicatifCandjî

  • dobe erî passé: Viebe "aveur" a l' erî passé + pårticipe erirece: cwand dj' a yeu tchicté, après k' t' as yeu tchicté, evnd.
  • dobe erî futeur: "aveur" a l' erî futeur + pårticipe erirece: cwand dj' årè yeu tchicté, après k' t' årès yeu tchicté, evnd
  • dobe erî Durant Indicatif Erirece: "aveur" a l' erî Durant Indicatif Erirece + pårticipe erirece: cwand dj' aveu yeu tchicté, après k' t' aveus yeu tchicté.

SuddjonctifCandjî

Suddjonctif prezintreceCandjî

  • Å singulî, li suddjonctif prezintrece, c' est parey ki l' indicatif prezintrece.
Ki dj' tchictêye.
Ki t' tchictêyes.
K' i tchictêye, k' ele tchictêye.
  • Å pluriyal, on ristitche ene cawete -xhe après les cawetes di codjowaedje di l' indicatif prezintrece, k' on a rsaetchî evoye les halcrossès cossounes å coron. Li cawete -èt est disfaflotêye (-exhe).
ki nos tchictanxhe (u: ki dj' tchictanxhe).
Ki vos tchictéxhe
K' i tchictexhe, k' ele tchictexhe (u : k' i tchictêynuxhe, k' ele tchictêynuxhe)

Suddjonctif erireceCandjî

Li suddjonctif erirece si fwait tot rprindant les cawetes do Nén Durant Indicatif Erirece (passé simpe) et-z î racawer ene cawete -xhe

Ki dj' tchictaxhe.
Ki t' tchictaxhes.
K' i tchictaxhe, k' ele tchictaxhe.
Ki nos tchicténxhe (u: ki dj' tchicténxhe).
Ki vos tchictîxhe (li minme tchoi k' å suddjonctif prezintrece).
K' i tchicténxhe, k' ele tchicténxhe

CondicioneuCandjî

Li condicioneu, c' est on tins ki s' fwait avou li prumire dobe cawete do futurrece, et ene djeujhinme cawete, li minme kel cene do NDIE des viebes del cénkinme troke.

  • Cåzant(e):
bodje B + -reu: dji tchictêyreu.
  • Atôtchî (eye):
    • atôtchaedje ordinaire
bodje B + -rîz: vos tchictêyrîz.
    • atouwaedje.
bodje B + -reus: ti tchictêyreus. Li dierin -s ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins est refoircî dins li dmandaedje: tchictêyreuss ? (est ç' ki t' tchictêyreus ?).
  • Riwaitant(e):
bodje B + -reut: i tchictêyreut, ele tchictêyreut.
  • Cåzant(e)s:
bodje B + -réns: nos tchictêyréns; dji tchictêyréns (purade el Basse-Årdene.
  • Atôtchîs (atôtcheyes):
bodje B + -rîz: vos tchictêyrîz.
  • Riwaitant(e)s:
bodje B + -rént: i tchictêyrént, ele tchictêyrént.

KimandeuCandjî

Li cmandeu shût l' indicatif prezintrece, mins on rsaetche li cawete -S a l' atouwé.

bodje A + -ez: tchictez !.
bodje B + -e: tchictêye !.
  • Cåzant(e)s:
bodje A + -ans: tchictans !
  • Atôtchîs (atôtcheyes):
bodje A + -ez: tchictez !

Hårdêyes difoûtrinnesCandjî