Drovi l' mwaisse menu

Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "noûmot", alez s' vey sol Wiccionaire

On noûmot ou novea mot, c' est on mot k' ene sakî dit u scrît pol prumî côp, et ki s' sipåde dins tot on lingaedje.

Gn a todi on noûmot ki doet aspiter tchaeke côp kel kiminålté des djåzeu(se)s est dvant l' arivêye d' ene novele sacwè (usteye, tecnike, atuze, adjinçnaedje administratif u sociål).

Les noûmots e walon sont studyîs dins ene pådje tote seule.

Ådvins

Sôres di noûots, d' après leu vitesse di comprindanceCandjî

On djåze di clair noûmot ou di spès noûmot.

clair noûmotCandjî

On clair noûmot, c' est on novea ot k' èn uzeu (ene uzeuse) ordinaire del langue pout adviner sol côp çou k' i vout dire.

Metans, e walon, li mot : «noûmot», «poirtåve».

Li noûmot pout esse clair pask' il a divnou corant dins èn ôte lingaedje ki les cåzeus kinoxhnut bén :

Par egzimpe, e walon : mobilofone, emile, Toele (Internete), årtchive

spès noûmotCandjî

On spès noûmot, on n' comprind nén do côp s' sinse. Mins on l' aprind raddimint si bråmint des djins s' è sievnut po ene novele sacwè foirt corante.

Par egzimpe, e walon : «axhlåve», xhinåd (dessén), Daegntoele.

Manires d' askepyî des noûmotsCandjî

Les cwate mwaissès manires po des noûmots skepyî, c'est :

Gn a eto des tecnikes diléreces :

  • li spårdaedje d' on no d' måke di fabrike come on cmon no, metans, dins bråmint des lingaedjes "coca".
  • li spårdaedje d' on sigue, ki n' est pus rsintou té ké : sida, aids.

Après leu skepiaedje, les noûmots divèt co esse eployîs pås cåzeus et pås scrijheus do metou lingaedje.

Acceptance des noûmotsCandjî

Dins les lingaedjes avou on linwe-ehåyaedje oficire, les noûmots ki skepeynut tot seus polèt esse acceptés u nén pa l' intitucion k' erîle li langue. Årvierdimint, ciste institucion la pout atåvler des ôtes noûmots po replaecî les cis k' ele ni vout nén (sovint pask' i sont calkés d' ene langue etrindjire, riwaiteye come on spotchant lingaedje).

  • les calcaedjes di l' inglès del fotbale på francès (corner, penalty) e francès replaecîs pa des mots pår francès coup de coin, pénalité (cône, penalti).
  • li calcaedje di l' inglès compiuter u do francès ordinateur (copiutrece) pa l' arabe replaecî pa on mot pår arabe hasoub.

L' askepiaedje di noûmots pa les djins, c' est on sene di vicansté d' on lingaedje. Les lingaedjes dilérins ciminçnut a mori podbon cwand i n' sont pus capåbes d' edvinter des noûmots. Adon, i lomnut totes les novelès sacwès dins li spotchant lingaedje, sins minme redjårber leu no. E walon, c' est çou k' on lome les francijhas.

Hårdêye divintrinneCandjî

Hårdêyes difoûtrinnesCandjî