Nicolas Defrecheux

Sicrijheu e walon
(Redjiblé di N. Defrecheux)
Nicolas Defrecheux
Nicolas Defrecheux (1825-1874).jpg
Skepiaedje10 di fevrî 1825, Lidje
Moirt26 di decimbe 1874, Lidje
NåcionålitéBedje
Activitéspowete, scrijheu

Nicolas Defrecheux, di s' plin no, Jean-Nicolas-Joseph Defrecheux[1] (riwalnijhåve Cola Dofrexhoe u Cola Defrexheu), c' esteut on scrijheu e walon k' aveut skepyî a Lidje li 10 di fevrî 1825, et k' a morou a Hesta, eco djonne, li 20 di decimbe 1874.

Ci fourit onk des prumîs grands fjheus d' arimés del Walonreye.

Riprins dins l' grosse antolodjeye Piron.

Mwaissès dnêyesCandjî

I divna rlomé, tot d' on côp, après l' eplaidaedje del tchanson Leyîz m' plorer" dins l' Journal de Liége li 23 d' djun 1854. I rmeta ça e 1856 avou l' cråmignon "L' avez vs veyou passer ?", k' a rascodou l' pris d' ene bate di scrijhaedjes e walon amontêye pa ene soce di bénfjhance Les Vrais Liégeois.

Tant k' a Defrecheux, i va publiyî Chansons Wallonnes (1860), ene ramexhnêye di tchansons k' ont stî replaideyes avou des contes et des tuzêyes après s' moirt e 1877.

Sins vraiy modele divant lu, Colas Defrecheux a stî l' prumî a sepi pår adiercî del vraiye powezeye e walon. Dj' ô bén: des tecses ki leu soûmint, ci n' est pus des fåves u des tchansons a boere, mins les grands sintimints del djin (oniesté, famile, amour do vî tins et do lingaedje walon). Stilisticmint, c' est eto des scrijhaedjes wice k' i gn a nén trop di racontaedjes, et sins grandiveusté ni måhonteusté.

 
"Totes les Ouves da Defrexheu", eplaideyes e 1925
 
Plake del rowe di Hesta a s' no

Gn a ene rowe di Hesta k' a stî batijheye a s' no. Ene eto a Skerbek.

Il est l' pa da Joseph Defrecheux, ki va fé do diccionairaedje, et da Charles Defrecheux (1851 - 1906). I vont scrire ambedeus dizo l' no d' pene Hanscrouff[2].

Defrexheu et les soces di waloneusCandjî

Li djuri do concour di 1856, inte di zels Henry Forir, Charles Duvivier et François Bailleux, ourit-st adon l' idêye d' askepyî ene "soce literaire walone". Et c' est come ça ki l' 27 di decimbe del minme anêye, li Société Liégeoise de Littérature Wallonne fourit metowe so pås so fotches.

Il î va moussî todroet, et î divni cwårlî e 1869.

Il fourit eto mimbe d' oneur do Cavea Lidjwès.

Rilomêye da Colas DefrexheuCandjî

 
Boket d' gazete di 1974, å cintnaire di s' moirt

On vout k' Edith Piaf åye riclamé ki "Leyîz m' plorer", c' esteut l' pus bele tchanson å monde.

Dispu les anêyes 2000, on eploye li ratourneure lingaedje da Defrecheux po djåzer do lingaedje walon (come on dit "lingaedje da Shaekespeare" po l' inglès).

Sacwantès rlomêyès tchansons et arimeas da DefrexheuCandjî

Leyîz m' plorerCandjî

 
(diviè 1850, cwand i scrît "Leyîz m' plorer")
Pådje rén k' sol tchanson

"Leyîz m' plorer" est, ciete, li pus rlomêye des tchansons da Defrecheux. Edith Piaf el riclama li pus bele tchanson di tos les tins.

L' avez vs veyou passer ?Candjî

Cråmignon, fwait po les fiesses do 25inme aniviersaire di l' avnowe do Rwè Yopôl prumî.

Vive li no lidjwèsCandjî

Nicolas Defrecheux a fwait des paroles e walon pol tchanson Valeureux Liégeois, k' a dmoré, disk' å djoû d' ouy, li tchanson des soces di studiants d' Lidje, dins les ôtès univiersités.

Mes deus lingaedjesCandjî

Arimea k' on pôreut dire ki c' est l' prumî rwaitaedje di sociolinwince do walon. I dene a tchaeke lingaedje ene plaece, et des cwålités: li walon virlixh, po djåzer avou ses copleus et ki lyi rmimbere si mame; li francès ki lyi a siervou e scole.

Hårdêyes difoûtrinnesCandjî

Pî-notesCandjî

  1. Motî Coppe p. 95.
  2. Biographie nationale de Belgique, tome 29, p. 514