Eploctaedje

(Redjiblé di Eplocta)

Èn eploctaedje[1], u vaccinaedje (coranmint, eto on picaedje), c' est l' dinaedje d' on vaccén (u eplocta) a ene djin u ene biesse, po l' aidî a s' disfinde disconte èn adjint rascråwant d' ene maladeye, å pus sovint on virûsse u ene bactereye, pus rålmint on protozowaire u minme ene celule poirteuse d' antidjinne di maladeye (médiaedje sayrece des magnants mås).

Edwård Jenner vaccinant ene djin (prumî eploctaedje di l' Istwere)
Eploctaedje d' ene berbis a l' axhele

IstwereModifier

 
live da Jenner

Edwård Jenner trouve li prumî on vaccén disconte les noerès plokes, tot picant des djins avou des crapes do pés des vatches k' on ene maladeye sins griyeusté ås tetes, k' on lome «vaccine» (pitite vatche, pitite maladeye ås plokes des vatches). Did la l' aloumåcion e walon: «mete les plokes» u «mete les vexhotes»[2]

Onk des pus rlomés vaccins trovés après, c' est l' ci da Pasteur disconte li må d' araedje.

Sôres d' eploctaedjeModifier

 
Moirt (a-z aveuri) vaccén souwé disconte do clavea

sorlon l' voye di stitchaedje do prodûtModifier

  • pa pikeure (dizo l' pea u dins les musses)
  • pa sirop a boere

sorlon l' contnou do prodûtModifier

Les sôres classikes, c' est

  • vicants vaccins, avou des rascråwants adjints nén si fels ki les såvaedjes microbes; i plèt esse dinés a boere, u minme a respirer (brontchite å virûsse des poyes).
  • touwés vaccins, k' apoirtè les antidjinnes do microbe del maladeye; i fåt piker.

Les novelès sôres (dispu les anêyes 2000)

SourdantModifier

  1. noûmot do walon, askepyî diviè 2010, pa aparintaedje volant dire «metaedje des plokes».
  2. ALW 15, notûle l° (a-z aveuri); did la li noûmot «eploctaedje».