Betchfessî xh

(Redjiblé di Betchfessî XH)
Disambig.svg Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « xh », loukîz cial.
Disambig.svg Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « H », loukîz cial.

Li betchfessî xh, c' est li scrijha XH eployî come betchfessî scrijha po des mots ki sont prononcîs avou ch so Nameur, Tchålerwè eyet l' Basse Årdene mins avou on shoflé H après Lidje, çou ki lzî dene on prononçaedje tipike e s' payis la, riwaitî come ene piceure idintitaire do walon.

Tåvlea scolrece do betchfessî xh et ses disfondowes
Les mots avou on rodje "xh" sont dins des fråzes do Tchant des Walons.

Li betchfessî XH est l' pus cnoxhou des betchfessîs, li ci k' on håynêye li pus voltî po-z espliker ci sistinme di scrijhaedje la.

Po les Lidjwès, li prononçaedje do betchfessî XH est l' minme ki l' ci des betchfessîs JH eyet SCH.

EgzimpesModifier

L' egzimpe k' on rvént todi dsu, c' est :

pexhon (pèchon <> pèhon).

Portant, al fén des mots, li betchfessî xh si prononce voltî come on ixh-låte; i pout minme rider po divni on son F :

èn ouxh (in-ouhy <> in-ouh <> in-ouf <> on-uch <> èn uch <> èn-ëch).

Betchfessî XH et sistinme des cossounesModifier

Li betchfessî XH riprezinte todi ene deure cossoune. Eto, les voyales metowes padvant ni sont nén ralongueyes a tot côp bon.

i pixhe; ene bixhe.
ene trîxhe.

Li betchfessî XH dins les nos d' djins et d' plaecesModifier

Nos d' djinsModifier

Li scrijha XH ki rprezinte li betchfessî XH si rtrouve dins bråmint des nos d' famile del Walonreye : Xhignesse, Moxhet, Destexhe, Daxhlet.

Nos d' plaecesModifier

Li scrijha XH ki rprezinte li betchfessî XH si rtrouve dins bråmint des nos d' plaeces del Walonreye : Xhindlesse, Xhindmåle, Xhizogne, Xhofrai, Xheneumont.

Gn a eto des fås XH, ki rprezintèt li son K, et des ôtes li son H (Xhendremal = Henmåle).

Istwere do betchfessî XHModifier

Diyalectalijhaedje do betchfessî xhModifier

Loukîz a ixh-låte.

Uzaedje do scrijha XH come betchfessîModifier

Li betchfessî XH a stî atåvlé pa Lucyin Mahin pol rifondaedje do walon e 1994. L' idêye esteut di rprezinter on candjmint a tot côp bon inte les sons H eyet CH.

Ci fourit li cwatrinme betchfessî scrijha, après ea, å, ô). Il a stî accepté do côp pal Tåvlotêye rifondaedje del Rantoele. Et passer sins må sins rujhes å Raploû d' Tchålerwè sol rifondaedje (1996). Portant les wårdiveus lyi rprotchît padrî di scrire li lete X, adon ki cisse lete la n' egzistéve nén dins l' sistinme Feller.

Dipus d' racsegnes.Modifier

AléreModifier

  • L. Remacle, Les variations de l' H secondaire en Ardenne Liégeoise.
  • L. Remacle, La différenciation dialectale en Belgique Romane avant 1600, p. 122-124.

Mapes a studyîModifier

Hårdêyes difoûtrinnesModifier

I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou l' prononçaedje des mots avou l' betchfessî xh .
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou des nos d' plaece sicrîts oficirmint avou li scrijha xh .