Troke (sintake)

sintake
(Redjiblé di Troke do sustantif)

Ene troke, dins l' emantchåjhe (emantchaedje del fråze, sintake), pus spepieuzmint, el troke motirrece, c' est l' rashonnaedje des mots ki vont avou cénk metous croejhion: li no (croejhete) (sustantif u no prôpe u prono), viebe, addjectif, adviebe eyet divancete.

Bokets d' ene troke motirreceCandjî

Ces mots la sont lomés li mot-corin (cour) del troke. Les ôtes mots sont lomés les mots-cpagnons.

EgzimpesCandjî

Troke å sustantifCandjî

Vaila, å schinon do bwès d' Floravile, i gn a l' abeye.[1]
Li troke, c' est: «å schinon do bwès d' Floravile», li mot-corin, c' est l' sustantif «schinon».
Les cenes di mon l' Meliye do Påket, i n' frè nén åjhey por zeles di s' maryî.
Li troke, c' est: «les cenes di mon l' Meliye do Påket», li mot-corin, c' est l' prono «les cenes».
Nosse bele grosse rosse poye cove dispu ayir.
Li troke, c' est: «nosse bele grosse rosse poye», li mot-corin, c' est l' sustantif «poye».
Nos n' roveyrans måy nosse bea Ôtchamp, la k' nos avans vnou å monde.
Li troke, c' est: «nosse bosse bea Ôtchamp, la k' nos avans vnou å monde», li mot-corin, c' est l' no prôpe «Ôtchamp».

Troke å viebeCandjî

Li troke å viebe, c' est cåzu tote li fråze, apus ki l' sudjet.

il ervont påjhûlmint pa les rampårts e copinant.[2]
Li troke, c' est: «ervont påjhûlmint pa les rampårts e copinant», li mot-corin, c' est l' viebe «ervont».

Troke a l' addjectifCandjî

Il esteut roed bleu sot del Djowele.
Li troke, c' est: «roed bleu sot del Djowele», li mot-corin, c' est l' viebe «sot».
Dji l' a trové plin d' lai-m'-e-påye.
Li troke, c' est: «plin d' lai-m'-e-påye», li mot-corin, c' est l' viebe «plin».

Troke a l' adviebeCandjî

Ele rote foirt londjinnmint.
Li troke, c' est: «foirt londjinnmint», li mot-corin, c' est l' adviebe «londjinnmint».

Troke a l' divanceteCandjî

Dji vénrè après l' dimeye di nouv.
Li troke, c' est: «après l' dimeye di nouv», li mot-corin, c' est l' divancete «après».

Troke motirrece et motiresCandjî

Dins ene motire, les mots sont todi les minmes.

Egzimpes:

  • såvadje åwe, c' est ene sustantivire; diferinne del troke å sustantif del fråze: «vos avoz des bén såvadjès åwes»
  • cori evoye, c' est ene vierbire; c' est diferin del troke å viebe del fråze «il a corou assu rade k' il a plou»
  • pitchote a midjote, c' est ene advierbire; dins les fråzes il arive tot belotmint, ele vént tot bea doûçmint, c' est des trokes a l' adviebe: on pout replaecî les mots-cpagnons insi: …foirt belotmint, …mo doûçmint.

Rilomêye di l' atuzeCandjî

C' est purade li troke å sustantif k' on ndè cåze coranmint dins les scoles.

Dins les ôtes lingaedjesCandjî

Dins les ôtes lingaedjes, on trouve a pô près l' minme corwaitaedje e francès ey e l' espagnol, mins li manire di loukî l' emantchaedje del fråze ni sont shonnnut nén esse les minmes foû des lingaedjes romans.[3]

Sourdants et pî-notesCandjî

  1. Bernard Van Vynckt, Rastrind, saiss p. 109
  2. Ernest Fivet, Cayés walons 5/1937 p. 66.
  3. On loucrè, metans sol pådje aloyeye do inglès u di l' almand.