Suddjonctif prezintrece

Li suddjonctif prezintrece ou prezint do suddjonctif, c' est on tins do suddjonctif ki s' rescontere dins ene fråzlete ki l' viebe del mwaisse fråze est codjowé a on tins d' asteure (å pus sovint l' indicatif prezintrece).

Suddjonctif prezintrece di 3 viebes di diferinnès trokes
I fåt ki dj' ripasse amon matante divant 5e.
Dji vou k' vos m' vinoxhe ricweri a 5 e.

Cisse fråzlete la ni mostere nén ene sacwè seure et certinne. On n' sait nén s' i rpasrè amon s' matante, si l' ôte vénrè rcweri l' djin a 5 eures.

Ôte eployaedjeCandjî

Dins des fråzes di sohaitaedje :

Ki ça vos våye bén !
S' il est d' Bovegne, k' i vegne !

Tcherpinte des codjowas di l' indicatif prezintreceCandjî

SingulîCandjî

Troes prumirès trokesCandjî

Pol prumire, li deujhinme et l' troejhinme troke di viebes, c' est l' minme cogne k' a l' indicatif prezintrece.

Dji pinse k' oyi; / i fåt ki dj' pinse a vos priyî a soper. (pinser)
Ti waites droldimint a t' sour, ot djouwant so t' sûtifone ! i fåt ki t' waites twè-minme après, poy ki c' est twè ki l' a pierdou.
Li lune tchereye dirî les nûlêyes; i fåt k' i tchereye co dijh coides d bwès.

Cwatrinme trokeCandjî

Pol cwatrinme troke di viebes : radjouter -e al cogne lidjwesse di l' indicatif prezintrece.

Dji finixh di soper; i vou ki dj' finixhe mes dvwers divant 7e.
Ti prustixhs li påsse cénk munutes / i fåt ki t' prustixhes å moens dijh munutes.
Ele rastroetixh totes ses cotes, poy k' elle a pierdou 10 kilos; i fåt k' ele rastroetixhe totes ses cotes…

Cénkinme trokeCandjî

Po bråmint des viebes del cénkinme troke, i s' fåt rashir so l' bodje B, et radjouter les cawetes di codjowaedje -e, -es & -e.

dji vs ratind; fåt i ki dji vs ratinde ?

Mins si l' codjowa finixh pa ene voyale oyåve, on pout mete li cawete -xhe (tot rsaetchant li "D" do bodje B.

I fåt ki dj' raténxhe mi toû.
I n' fåreut nén k' i rploûxhe so les hougnetes.

Po les viebes foirt disrîlés, c' est l' bodje C.

ti véns ou ti n' véns nén ?; si t' es d' Bovegne, ki t' vegnes, si t' es d' Dinant, nos t' ritchesrans; i n' vegnnut nén.

Si on viebe a on L divant l' cawete d' infinitif, li suddjonctif si fwait cobén avou on "y": «poleur» (ki dj' poye), «voleur» (ki dj' voye), «faleur» (k' i fåye). Mins c' est l' cas ossu avou des disrîlés viebes: «aveur» / awè (ki dj' åye); «esse» (ki dj' soeye) eyet «aler» (ki dj' våye).

i n' pout må ! K' on nel poye nén aler vey el prijhon, ça c' est on pô foirt !

PluriyalCandjî

Les djins do pluriyal si fwaiynut erîlêymint tot radjoutant l' cawete di codjowaedje -xhe al cogne di l' indicatif prezintrece.

CåzantsCandjî

On a ene cawete -anxhe a totes les trokes :

I fåt k' nos î pinsanxhe serieuzmint.
I fåt ki dj' waitanxhe a nos.
I fåt k' nos tcherianxhe evoye ces mannestés la devant dmwin.
I fåt k' dji finixhanxhe cist ovraedje la.
I fåt k' nos polanxhe intrer dins l' måjhone a tote les eures.

AtôtchîsCandjî

I fåt k' vos î pinséxhe serieuzmint.
I fåt k' vos waitîxhe a vos.
I fåt k' vos tcheryîxhe evoye ces mannestés la devant dmwin.
I fåt k' vos finixhoxhe cist ovraedje la.
I fåt k' vos poloxhe intrer dins l' måjhone a tote les eures.

RiwaitantsCandjî

On a l' tchuze inte les cognes namurwesses et lidjwesses.

I fåt k' elle î pinsexhe / k' il î pinsnuxhe serieuzmint.
I fåt k' i waitexhe / k' ele waitnuxhe a zels.
Dimwin, i fåt k' i tcheriexhe å bwès / k' ele ritchereynuxhe leu bouwêye del rimouye al bouwêyreye.
I fåt k' ele finixhexhe / k' i finixhnuxhe cist ovraedje la.
I fåt k' ele polexhe / k' i polnuxhe intrer dins l' måjhone a tote les eures.

Dins les accints do walonCandjî

Dins bråmint des accints do walon, gn a k' ene sôre di suddjonctif, å pus sovint avou ene cogne do suddjonctif erirece.

Quu ça t' vache bin ! ; dju vu qu'i mèche su paltot (Årdene nonnrece)
I fåt k' il î alinche vèy (Årdene nonnrece).

 

Trover des fråzes avou des viebes avou l' cawete -isse (Sint-Houbert, Coûtchant walon).