Pemî

frut do pemî
(Redjiblé di Peme)

Wiktprintable without text.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "pemî", alez s' vey sol Wiccionaire

Wiktprintable without text.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "melêye", alez s' vey sol Wiccionaire

On pemî[1] u ene melêye[2], c' est èn åbe ås fruts ki dene des pemes.

ene såvadje peme Malus sieversii do Kazaxhtan

Ene peme (on dit eto : on pun), c' est on rond frut ki meurixh e l' erî-såjhon. Il a ene tchå foirt tinre, ene cawe å dzeu, ene moxhe å dzo, et des piretes å mitan.

C' est l' frut li pus codou å monde.

Sincieus no d' l' indje : Malus pumila

Famile : rôzacêyes.

MotlîCandjî

Ådzeu, gn a l' cawe; ådzo, li moxhe, k' on côpe evoye po magnî l' tchå.

Å mitan, cwand on-z a magnî l' bon d' ene crowe peme, i dmeure ene ragosse ki s' lome eto crakion, toursion, toursea.

Vinaedje des pemesCandjî

 
Melêye ki florixh

On code u on scheut les pemes, do moes d' awousse e moes d' octôbe el Walonreye.

Sôres di pemesCandjî

Sôres di melêyesCandjî

Gn a des melêyes ås bassès coxhes (po aveur åjhey a lzès code, tos les pemîs d' rinte d' asteure), u des ås hôtès coxhes (les seus k' i gn aveut dvinltins).

Viyès sôres di pemesCandjî

 
vî pemî d' awousse, e l' Årdene
  • li peme d' awousse (k' est ddja meure e moes d' awousse, mins ki n' est nén foirt soucrêye).
  • li pemes di vinaigue (ki vnèt so les suretîs).
  • les coistreces
    • dobe coistrece u calvile (calvine, F. calville blanche).
    • simpe coistrece.
  • li peme di copete.
  • li peme d' amour : pitite rodje peme (F. Reinette étoilée).
  • li bele-fleur (F. belle-fleur)
  • li bouliene, ki dût bén po les catches.
  • li Braibant : grijhe peme (F. Gris-braibant).
  • li pun d' capindou : foirt corante. Disfondowes : capindu, capandu, côrpindu, corpindou, coûpindou, coûrpandu. (F. Court-pendu, Reinette des Belges). Come si no l' dit, c' est ene peme court pindowe, ene melêye avou des coxhes pus basses k' els ôtes (mins nén come les bassès coxhes d' asteure).

Sôres di rinteCandjî

 
melêyes ås bassès coxhes, el Hesbaye
  • Golden Delicious.

Magnaedje des pemesCandjî

On lzès magne aprume tote crowes.

Dins des rcetes: avou les pemes, on fwait:

Ou on lzès magne bén di tote manire ki l' bon gosse vôreut.

Maladeyes des pemîsCandjî

Pî-notesCandjî

I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou les pemîs .
  1. prononcî et riscrît e sistinme Feller: pèmî, pœmî, pomî, poumî, pœmiè, pomiⁿ, pumiⁿ
  2. prononcî et riscrît e sistinme Feller: mèlêye, mèlée, malé