Fiesse di l' ofrixhaedje (islam)

onk des troes djamas des muzulmans, la k' on towe on bedot
(Redjiblé di Fiesse do moton)

Li fiesse di l' ofrixhaedje ou fiesse do moton[1] (on dit eto : fiesse do bedot, grande fiesse; en arabe «عيد الأضحى», aayid el adHa; e francès d' Afrike coûtchantrece tabaskiye), c' est onk des troes djamas po les muzulmans.

rashonnaedje di deus familes e-n on gåraedje vudî
cujhaedje des brotchetes

C' est l' dijhinme djoû do moes do perlinaedje.

On-z î towe on bedot.

Come c' est on djama, on n' boute nén li londi del fiesse.

Provnance del fiesseCandjî

 
Li fiesse di l' ofrixhaedje rimimbere li sacrifice Abråm

I rmimbere li paskeye del Bibe, riprinjhe dins l' Alcoran, la k' Abråm vleut touwer s' fi Izåk, et k' gn ava ene andje ki l' espaitcha. Cisse sinne la est lomêye «sacrifice Abråm» u «sacrifiaedje d' Izåk» u «loyaedje d' Izåk».

C' est ene boune codujhance, mins nén on dvwer po les cis ki n' ont nén des cwårs assez.

Djoû del fiesseCandjî

C' est l' dijhinme djoû do moes lunrece «zhou l-Hijja» (moes do perlinaedje). Sacwants payis muzulmans, et les payis nén muzulmans clawnut l' calindrî a l' avance. Adon, on sait dispu lontins ki djoû k' ça va-z esse.

Des payis k' i gn a (come li Marok) n' atakèt on novea moes ki cwand il ont veyou l' tinre lune. Adon, li date est cnoxhowe dijh djoûs d' avance. C' est sovint on djoû après les ôtes payis.

Aprestaedje del fiesseCandjî

 
rawijheu d' coutea a l' ovraedje

Dins les payis muzulmans, les martchîs ås bedots sont-st å lådje deus troes samwinnes divant l' fiesse. Tchaeke famile î va atchter on bedot. Les djins k' on do soude e sonk ont ptchî di sgoziyî on gadot. Les grossès familes, et les cis ki volnut håyner leu ritchesse touwnut ene åmaye.

On î vind eto do tcherbon d' fåde.

Les remoleus ont mo d' l' ovraedje.

Li bedot est amoenné dins les måjhons et les efants sont fén binåjhes d' esse avou lu.

Rashonnaedje del famileCandjî

C' est l' pus grande des fiesses muzulmande. Les familes si rashonnnut e l' måjhon do pere.

Adonpwis, tote li djournêye, on magne les dispouyes (foete, cour, peumon) et l' tiesse griyeye.

On cmince a-z ataker l' tchå li londmwin. Ou adon, del shijhe po les grossès familes.

SigozlaedjeCandjî

Dins les payis muzulmans, li sgozlaedje si fwait dins les måjhons. C' est l' pere ki doet sgozler l' moton tot djhant «bismillah» (å no do Bon Diu). S' i n' sait, c' est èn ôte ome k' el fwait a s' no.

Les efants polèt prinde pårt å sgozlaedje. Paski ci-ci est loukî come on sacrifice, et nén come èn ake di bôriataedje.

Li sonk n' est nén rascodou po fé des amagnîs (contråvmint å touwaedje do pourcea e l' Walonreye).

Li moton doet esse bén splinkî dins l' munute ki shût li sgozlaedje po-z espaitchî les pitaedjes reflekes di spiter do sonf tocosté.

Dins les payis nén muzulmans, c' est å pus sovint dins les abatwers. On les pout ossu touwer direk dins les cinses aclevreces, avou des touweus k' ont des ahesses esprès. Dispu 2018, les bedots dvèt esse sitourdis divant d' esse sigozlés, e l' Walonreye ey e l' Flande, todi.[2] Mins Brussele n’ a nén vlou vôter li lwè.[3]

Uzances loyeyes al fiesse do motonCandjî

AmagnîsCandjî

 
Famile magnant li "coisse parbolowe" li londi del fiesse

Hårdêye difoûtrinneCandjî

  Fiesse di l' ofrixhaedje e Marok

Pî-notesCandjî

I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou l' fiesse di l' ofrixhaedje .
  1. Portant, li moton n' est nén al fiesse, poy k' on l' towe
  2. Ordonance do 25 di djanvî 2018, Moniteur do 22 d' fevrî 2018
  3. RTBF, djournå al tévé, 8 di djun 2022.