Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol sititchete "-on", alez s' vey sol Wiccionaire

Li cawete -on, c' est ene cawete ki mostere on boket do bodje.

Sôres di bodjesCandjî

Li bodje pout esse on sustantif :

  • peron : boket d' ene grosse pire.
  • pexhon : pårteye d' ene pexhe.
  • schalon : boket d' ene schåle.

Mins, pus sovint, c' est on boket di l' accion fwaite på viebe ki sieve di bodje :

Pacôp, li bodje n' est nén clair, u n' est pus cnoxhou, mins, tot cwerant bén, on trouve li rlåcion inte les deus :

  • åbusson : come on boket d' blanc (latén albus) å mitan d' on paxhi.
  • canon 1 : come on boket d' ene cane.
  • måjhon : boket d' ene "måjhe", on dominne des colons galo-romins.
  • prijhon : pårteye des bastimint la k' on mete les djins k' on-z a pris.
  • taexhon : pårteye di tote li "taexh" (foite tere, loukîz a "tawe", téle)

Did la, ele divént åjheymint ene raptitixhante cawete :

Insi, ele pout servi po fé on no d' åbe, come les ôtes raptitixhantès cawetes -ea (ônea, fawea, hoûssea) u -ale (tchårnale) :

  • suzon (bodje latén "sambucus" -> "suz-").

Po les biesses eto :

  • lumçon (li bodje "lumace" n' est nén eployî e walon).

Dins sacwants mots, ele pout åjheymint fôrmer li no d' onk des mimbes d' ene trope :

Li cawete -one est pus råle dins l' minme sinse.

ParintêyeCandjî

Sipotchaedje del voyaleCandjî

Dins l' parintêye: li "o" si spotche voltî :

On s' a rsiervou di cisse piceure la po fé sacwants noûmots.

Cisse piceure la est viye viye, come on l' pout vey dins li scrîta. Dins des scrijhas come "brakenier", Mangenie, fakenirs, li halcrosse E mostere dandjreus ki l' prononçaedje esteut ddja "Mang'nî", "brak'nî", "fak'nî" e 13inme sieke.[1]

Candjmint d' voyale po les mots avou ene dobe cawete, -on estant l' prumireCandjî

Si l' bodje finit pa ene dobe cossoune, come on n' pout nén aveur troes cossounes ene dirî l' ôte, on va soeye-t i :

Si l' deujhinme cawete kimince pa R, dins l' viye dujhance (divant 1850) -onr- divneut -inr- (manguinresse). Adon-pwi, a pårti d' 1850, on a yeu -onr- (mangonresse, Walonreye). E 21inme sieke, les rfondous ont rfwait des noûmots avou -inr- (fåkinreye, fåkinresse).

Dobe cawete -ionCandjî

 Loukîz a : «Dobe cawete -ion»

Li cawete on si pout eto etrocler al sititchete -y- (cawete -ion)

Hårdêyes difoûtrinnesCandjî

(sol Wiccionaire)

Sourdants & pî-notesCandjî

  1. Loukîz a Amuïssement du o prétonique, divins live da Remacle sol datåcion des mots walons di dvant 1600, p. 81.