Drovi l' mwaisse menu

Betchfessî oi

Li betchfessî OI, c' est on betchfessî scrijha ki rascove des mots ki s' prononçnut foirt diferinnmint totavå l' Walonreye, mins aprume avou li son "wè" u "wê" (/wɛ/ /wɛ:/) so Lidje, avou l' son "wâ" u "wa" (/wa/ /wa:/) après Nameur ey ene pårteye del Basse Årdene, avou l' son "ô" (oː) so Tchålerwè, avou l' son "on" (/ɔ̃/) après Bietris, et l' son "oû" (/ʊ:/) après Nivele.

Les mots ki sont scrîts avou "oi" e walon ni sont djamåy les minmes ki les cis ki si scrijhèt avou "oi" e francès. Ces-la si scrijhnut e walon avou l' betchfessî oe (boire / boere), ubén les letes wè (Liégeois / Lidjwès) ou we (cawete -were).

Li betchfessî oi si s' mete måy å coron d' on mot, mins s' pout ritrover al tiesse do mot (oizou).

Ådvins

Rifondaedje avou u sins l' betchfessî oiCandjî

Sacwants mots rfondous avoi oiCandjî

Bråmint des mots foirt corants :

Sacwants mots nén rfondous avou oiCandjî

C' est tos mots des minmes bodjes etimolodjikes, calkés enawaire do francès, la ki les prononçaedjes /wɛ/ et /wa/ n' egzistèt nén.

Istwere et djustifiaedje di l' atuzeCandjî

Li betchfessî oi n' esteut nén co e-n alaedje å raploû d' Mårcinele so li rfondaedje.

Il a stî atåvlé pa Jean-Pierre Hiernaux e 1999[1], tot veyant ki ci scrijha la:

  • esteut ddja eployî po l' prononçaedje "wè" /wɛ/ a Lidje divant Feller.
  • est åjheymint léjhou /wa/ (come si prononçaedje e Walon do Mitan ey el Basse Årdene), veyanmint ki c' est eto l' prononçaedje di ci scrijha la e francès.

Minme si l' prononçaedje do Coûtchant walon est pus målåjhey a rtrover avou les piceures classikes di lijhaedjes, ces-ci (fôrce, fôrt, pôrtér, môrt) sont trop près do scrijhaedje et do prononçaedje francès po-z esse acontés e li rfondaedje.

Li betchfessî OI n' aconte nén li longueur do son /wɛ/ ou /wa/ (mwârt, mwêrt <> mwate, mwète). Mins li stramaedje des disfondowes di "moirt" el Walonreye mostere bén ki, co a 13 plaeces, on-z a eto des prononçaedjes /wa/ et /wè/ (nén long) po "moirt".

Mapes ALW a corwaitîCandjî

Mapes ALW 1 boigne (l° 5), moirt (l° 62), moite (l° 63), oizeur (l° 67)

Hårdêyes difoûtrinnesCandjî

Pî-notesCandjî

  1. N' esteut nén co eployî dins R4 (1998)