Drovi l' mwaisse menu
Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "matire", loukîz cial

Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "matire", alez s' vey sol Wiccionaire

matire k' a vnou foû d' èn abcès å djno d' on vea

Li matire (pus spepieuzmint: matire di clå; on dit eto oumeur ou pus k' est on rfrancijha)[1], el medcene, c' est çou ki rexhe d' on clå k' on trawe.

Fôrmaedje del matire di clåCandjî

Li matire di clå provént todi d' èn efouwaedje ådvins do coir. Li reyaccion normåle do coir, c' est d' evoyî des blankès globures po rmagnî li coir etrindjir, fizike u biyolodjike, k' a moussî ådvins des texhous.

Cwand gn a bråmint a rmagnî (gros coir fizike, toplin des bactereyes) les blankès globures morèt après awè fwait leu bouye, et c' est çoula ki fôrmêye del matire.

Si l' coir a reclôs l' efouwêye plaece, tot fjhant ene ewalpeure di texhou radjondrece, li matire si rashonne, et askepeye on clå. Ki s' nourixh, pus s' abôtyî[2] et cweri a percer l' pea. Insi li coir si va dihaler des mannestés, et rweri.

Sôres di matire di clåCandjî

  • pus ordinaire : djaene, crinmeus, ki n' ode nén mwais.
  • pus glairieus : ki vént d' ene fene pea dvintrinne
  • pus froumadjrece : dins l' pitizeye et les maladeyes vijhenes (come les crexhoûles froumadjreces ås berbis).
  • flairant pus : s' i gn a des texhous ki sont moirts ki vudnut avou l' matire.

SourdantsCandjî

  1. Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule ALW 15 18.
  2. Po les mots walons ki discrijhèt l' mawrixhaedje d' on clå, loukîz so les notules ALW 15 23 & 24.
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou l' matire d' abcès .