Anêye bizete : Diferince etur modêyes

36 octets ajoutés ,  il y a 11 ans
m
robot Ajoute: xal:Немсн җил; changement de type cosmétique
m (robot Ajoute: ckb:ساڵی پڕ)
m (robot Ajoute: xal:Немсн җил; changement de type cosmétique)
Li metôde d' eployî des anêyes bizetes c' est paski les såjhons si repetèt sorlon l' anêye tropike (li tins kel [[Tere (bole)]] fwait on tour etir åtoû do [[solea]]), k' est longowe di 365,2422 djoûs. Come ci n' est nén on nombe etir di djoûs, i gn a-st èn adire ki s' fwait inte li calindrî eployî pol contaedje des djoûs, et l' anêye tropike, po coridjî ci adire la, on radjoute di tins in tins des djoûs d' rawete, ezès anêyes bizetes.
 
== Rîle eployeye enute ==
 
Dispoy l' eployaedje do [[calindrî grigoryin]] li rîle est:
Mins li calindrî grigoryin nerén n' est nén djusse, il a des anêyes di 365,2425 djoûs di moyene, çou ki dene 3 djoûs d' adire tos les 10.000 ans.
 
== Istwere des anêyes bizetes ==
 
=== Les moes d' rawete di l' anêye Numa ===
L' uzance di radjouter des djoûs d' rawete po ratraper li rtådje di l' anêye civile so l' anêye solaire rimonte åzès [[Romins]].
Ces-ci, divant d' eployî l' calindrî djulyin, eployént l' [[calindrî romin|anêye di «Numa»]], di 355 djoûs, dj' ô bén doze moes lunaires.
Ci sistinme s' a tot l' minme disrîlé tins des gueres civiles rominnes.
 
=== Li djoû d' rawete di Djules Cezår ===
E [[-45]], [[Djules Cezåar]], k' esteut adon [[dictateur romin]] eyet Grand Pontife del [[Republike rominne]], dimanda-st a l' astronome grek [[Sossidjinne d' Alegzandreye]] di coridjî l' adire trop consecant k' i gn aveut-st inte l' anêye solaire eyet l' anêye civile.
Ci-ci askepia adon l' anêye di 365 djoûs ki nos cnoxhans asteuteure, avou on djoû di rawete tos les cwatre ans (i fårè ratinde li [[calindrî grigoryin]] po-z aveur on sistinme pus precis).
C' est pus tård kel djoû di rawete a stî metou li 29 do moes d' fevrî, cwand li manire di conter les djoûs des romins a stî replaeceye pa l' cene k' on eploye asteure.
 
=== Oridjinne do mot ''bizete'' ===
Li manire di conter les djoûs a l' epoke rominne esteut foirt diferinne di çou k' on cnoxhe asteure; li 24 di fevrî metans esteut noté ''a. d. VI Cal. Mart.'', dj' ô bén ''ante diem sextum Calednas Martias'', çou ki vout dire «li shijhinme djoû di dvant les [[calindes]] di måss»; les Romins [[calindrî romin|contént les djoûs]] «å rvier»: on contéve li nombe di djoûs ki dmorént po-z ariver a ene dnêye date, come les ''calindes'' (li 1î do moes — tot passant, c' est di ç' mot di ''calenda'' ki vént l' mot walon ''calindrî''), les ''nones'' (li 5 ou l' 7 do moes, sorlo les moes) eyet les ''ides'' (li 13 ou l' 15, sorlon les moes).
Do côp, li djoû di rawete radjouté tos les ans, inte li 24 eyet l' 25 di fevrî, ci «24 di fevrî bis» esteut lomé ''ante diem bis sextum Calendas Martias'': «li shijhinme djoû ''bis'' di dvant les calindes di måss» (dj' ô bén, li shijhinme djoû ''bis'' divant l' prumî d' måss).
[[vi:Năm nhuận]]
[[wuu:闰年]]
[[xal:Немсн җил]]
[[yi:עיבור יאר]]
[[yo:Ọdún Tódọ́gba]]
12 740

modifications