Li Novele-Zelande, ubén lomêye Nouve-Zelande (en inglès New Zealand, e mawori Aotearoa, çou ki vout dire "li payis des longowès blankès nûlêyes"), c' est on payis di l' Oceyaneye, metou a nonne di l' Ostraleye. Ses vijhéns sont l' Ostraleye, a 2.000 kilometes å nôr-ouwess, li Nouve Caledonreye eyet les iyes Fidji et Tonga å nôr; å sud i gn a rén disk' a l' Antartike.

Novele-Zelande
Flag of New Zealand.svg
Coat of arms of New Zealand.svg
Drapea
Åres nåcionåles
Imne nåcionå: God Defend New Zealand
NZL orthographic.svg
Mwaisse-veyeWellington
Lingaedje oficirMawori, Inglès
Sitindêye
• totåle

268 km²
Populåcion
• totåle

5,122,300 dimorants
19.1 djins/km²
Dislaxhaedje13 decimbe 1986
Tchîf d' estatÉlisabeth II
Prumî minisseJacinda Ardern
Manoyedollar néo-zélandais
Coisse d' eureUTC+13:00, UTC+12:00
Preficse telefonike+64
Dominne internete.nz
Wikimedia Commons I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou Novele-Zelande


EtimolodjeyeCandjî

Li Novele-Zelande, ça vôdreut dire : el novea teritwere del Zelande, k' est ene province neyerlandesse.

DjeyografeyeCandjî

Li payis est fwait di sacwantes iyes, mins copurade les deus pus grosses, l' Iye Sud eyet l' Iye Nôr (k' i gn a-st on ovrant volcan, li mont Ruapehu); des montinnes di disk' a 3.754 metes hôt si trovèt so les iyes. Li payis si stind so dipus di 1.600 km so èn aessi Nôr / Nôr-Ouwess. Li climat est sovint doûs, avou des timperateures ki vont di 0 °C a 30 °C.

Cåze di s' retrôclaedje å fén mitan do Pacifike nonnrece, li Nouve Zelande a diswalpé èn ecosistinme pår unike; divant l' arivêye des Polinezyiens, i n' aveut nole biesse-ås-tetes a pårt ki troes sôres di tchawe-soris. Les bouyes normålmint fwaites påzès biesses-ås-tetes estént fwaites pa des oujheas, inte di zels li kiwi eyet li mowa (k' a disparexhou).

IstwereCandjî

Li teritwere del Novele-Zelande ni s' a peuplé fok lanawaire. Les prumîs colons polinezyins arivît inte 500 eyet 1300 di noste ere, et fé askepyî li tuzance mawori. Li prumî côp k' èn Uropeyin a veyou les iyes, ça a stî e 1642. Mins nerén, ele ni fourît esplorêyes k' a pårti di 1769 pa James Cook poy colnijheye pås Inglès. Li Novele-Zelande s' a dislaxhî li 26 di setimbe 1907.