Li lintile, c' est ene plante ahivêye po ses grinnes dins les payis del Mîtrinne Mer. Ces grinnes la sont des ptits plats poes, on dmi cintimete lådjes, k' on magne a môde di boleye. On s' endè sieve eto po sognî les veas, les pourceas et les poyes. Li lintile est foirt ritche e blandoû (25 åcint), e fier (9 mgr å cint grames), ey e fosfôre.

  • Famile: legumineuse
  • No e sincieus latén: Lens esculenta, davance: Ervum lens u Vicia lens.
crexhante plante

Li mot "lintile" a eto des ôtes sinses.

Ahivaedje del lintile ezès payis del Mîtrinne merModifier

metans: dins l' payis Doucala, å mitan do Marok.

  • Sôre di tchamp: boune tere limoneuse; ni vént nén sol såvlon.
  • Coûteure l' anêye di dvant: dinrêye (oidje, frumint).
  • Semaedje: e moes d' fevrî, divant les dierinnès plouves, e minme moumint kel mayisse, et les feves.
  • Crexhaedje: Ça crexhe so troes moes.
  • Awousse: Diviè l' moes d' may, li plante fene, et on ndè fwait l' awousse. On les råye al mwin et l' ramoenner al cinse.
  • Bataedje: Li bataedje si fjheut dinltins avou les tchvås kel pestulént. Asteure, on les bate avou ene pitite bateuse ki rote sol prinjhe di foice do tracteur. Li ci k' end a bråmint el bate al grosse bateuse, avou on raidje po les lintiles.

Djeyografeye do coûtivaedje del lintileModifier

Valeur del lintile come amagnîModifier

  • Po les djins: A cåze des proteyenes, ele pout replaecî l' tchå. A cåze do fier, ele est foirt boune po les femes ki pierdèt bråmint do sonk ås rvoeyeures, u après l' acoutchmint.
  • Po les biesses: li pris des lintiles dins bråmint des payis ni permete pus di sognî les biesses avou les grinnes. Mins on pout co l' semer come fôraedje.

No del lintile ezès lingaedjesModifier

  • francès: lentille
  • almand: Linse, Linsen po les poes.
  • itålyin: lenticchia
  • inglès lentils (poes).
  • arabe: aadas

Kinoxhance del lintile el WalonreyeModifier

Li lintile, si no est cnoxhou el Walonreye a pårti d' on passaedje del Djeneze, la k' Ezayu vind a Djåcob si droet do pus vî des valets po ene platnêye di lintiles.

Vocial ci passaedje la (Djeneze, 25, 29-34).

29 On djoû k' Izayac fijheut cûtner del sope, vola Ezayu ki rarive d' aveur sitî al campagne. Il esteut fén hode.

30 «Lai m' mindjî del sope, don», dit-st i. «Oyi: cisse rossete sope la, ca dji so fén hode.» (…)

31 Mins l' Djåcob respond: «Si tel vous, ti n' a k' a m' vinde ti droet do pus vî, et nén cwand cwand.»

32 «Dji m' va mori sol côp», dit-st i l' Ezayu. «Kéne avance por mi d' aveur li droet do pus vî?»

33 «Asteure !» dit-st i l' Djåcob. «Djeure mel !» Et l' Ezayu djeure; i vind s' droet do pus vî å Djåcob,

34 Ci cial, do côp, lî dene do pwin eyet del sope ås lintiles. L' Ezayu mindje, i boet et adon, vo l' la evoye. Et c' e-st insi k' il a dismeprîjhî s' droet do pus vî.

Ratournaedje: Lorint Hendschel